Onze taal (vervolg) en onze relaties

In de vorige column werden enkele eenvoudige, alledaagse voorbeelden geschetst van de wijze waarop de taal (de manier waarop we met taal betekenis geven aan een situatie of aan een gebeurtenis) van grote invloed kan zijn op ons wel en wee. Daarop kwamen inspirerende reacties. Zo gaf een collega aan dat het haar in haar werk opvalt hoezeer zogenaamde ‘misverstanden’, slordig taalgebruik, en sterk uiteenlopende betekenissen, die mensen geven aan woorden, veel van de problemen tussen echtelieden zouden kunnen verklaren. Ik deel haar waarneming.

Alleen al de opmerking ‘ik hou toch van jou’ roept veel vragen op. Wat is dat dan, dat ‘houden van’? Want je kunt niet zeggen ‘ik hou van jou’ en vervolgens elkaar de hersens inslaan. Het valt zelfs niet uit te sluiten dat de daders van een moord op hun vrouwen zullen zeggen dat zij ‘zielsveel van haar hielden’. Dit zou in zoverre kunnen kloppen dat, om een eventuele verlating door haar vóór te zijn, iemand (meestal een man) zo ver kan worden gedreven dat hij overgaat tot het voorkomen van zo’n verlating (door wie hem zou kunnen verlaten te doden). ‘Komt dit echt voor?’ zult u denken, Ja, dit komt voor. Alleen is de dader zich er niet van bewust dat onderhuids deze heftige verlatingsangst een belangrijke rol speelt in zijn leven.

Minder ernstig, maar niet minder onmachtig en daarom ook des te meer woedend makend is de situatie waarbij echtelieden elkaar klemzetten of gevangenhouden met bepaalde termen. Zo herinner ik mij een paar bij wie aan het begrip ‘solidair’ door één van beiden een absolute betekenis werd gegeven. De man ging graag vissen, ook al voordat hij zijn vrouw leerde kennen. Maar vanaf het moment dat zij in zijn leven kwam, werd elke stap, die hij maakte in de richting van zijn hobby, als niet-solidair aangemerkt. Dus, als hij zou gaan vissen, dan koos hij voor vissen en niet voor haar, zijn vrouw. En dan ontstak zij in woede. ‘Komt dit echt voor?’ zult u denken. Ja dit komt voor, en vaker dan u denkt. Ook hier speelt, naast andere zaken, niet zelden op de achtergrond dat iemand zijn of haar partner als een onafscheidelijk bezit beschouwt (wat hij of zij natuurlijk nooit kan zijn), een ‘bezit’ dat niet mag wijken, laat staan weggaan. Dus elke beweging naar een ander “speelveld” (hobby, vrienden, voetbalclub, avondstudie, etc.) vormt dan een bedreiging en die bedreiging zet de betrokken persoon dan weer aan tot op het eerste gezicht soms onbegrijpelijk gedrag, soms ook gewelddadig. Daarmee zit zo’n echtpaar feitelijk ‘gevangen’ in haar eigen moeras, waar zij zichzelf niet zo gauw uit kan trekken, laat staan dat een ander dat zou lukken. 

Het lijkt dus de beste weg om met elkaar zo duidelijk en concreet mogelijk te zijn over wat je bedoelt. Woorden zijn maar woorden, samengesteld uit letters. Maar voor veel mensen kleeft er aan bepaalde woorden ook heel veel betekenis (al dan niet uit vroegere, jeugdiger tijden). En die lading kun je niet ruiken. Dus, nogmaals, benoemen wat je nu eigenlijk bedoelt, en proberen daarover of afstemming of overeenstemming te bereiken (wordt vervolgd).