Een onrustige wereld

Het zal weinig mensen ontgaan zijn dat we momenteel leven in een tamelijk onrustige wereld. En het zal niet veel mensen moeite kosten om enkele van de bronnen waar deze onrust uit voortkomt, aan te wijzen. Je kunt je hierbij afvragen, maar dit terzijde, of deze onrust al op de loer lag, als een veenbrandje sluimerde of sudderde en door een paar flinke zetten is gaan schuiven of uitslaan of dat het plotseling als uit het niets is gaan stormen. We hadden het immers zo aardig voor elkaar, hier in dit hoekje van de wereld. Wie echter goed kijkt, ook om zich heen, zal toch het veenbrandmodel al gauw de voorkeur geven. 

Maar als het dan, hoe dan ook, toch is gaan stormen, dan komen er bij mensen en dus ook in een samenleving processen op gang, die kunnen dienen als enig tegenwicht tegen de ongemak-ken van een storm. Heel verklaarbaar dus ook, want een onrustige of stormachtige wereld maakt mensen huiverig voor de schade die deze kan gaan brengen, aan huis en haard, en eventueel aan onszelf. We hebben het idee dat we een beetje gevaar lopen, en dat nu zet ons in beweging. Het is vooral het bedreigende dat uitgaat van zo’n situatie, wat ons alert maakt, onrustig, somber, geïrriteerd, hamsterig en meer. In de psychologie bestaat het begrip ‘affiliatie’ dat ver-taald zou kunnen worden met ‘bij elkaar kruipen’, een beetje ‘bij elkaar schuilen’. De meeste mensen hebben in hun gewone leven ook de behoefte om zich op een bevredigende manier te richten tot en te hechten aan anderen. En dan hebben we het niet alleen over relaties of vriendschappen, maar ook over andere meer hechte banden, die steun bieden en waarbij ook wederkerigheid aan de orde is. Goed en respectvol burencontact hoort hier zeker ook bij. De hier genoemde wederkerigheid is wel belangrijk om dit soort banden fris te houden. Maar als er een vorm van heuse bedreiging speelt, hebben we nog sterker de neiging tot affiliëren, tot ‘bij elkaar kruipen’. En wordt de dreiging echt groot, dan zijn we zelfs bereid om eigen belan-gen ondergeschikt te maken aan die van anderen of aan een meer algemeen belang. Beelden uit de Metro van Kiev laten regelmatig goed zien hoe onder dreiging eigen grenzen kunnen verva-gen en hoe gemeenschappelijke belangen meer op de voorgrond kunnen komen. We worden dan blijkbaar ook behulpzamer. ‘Dan pas?’ zou iemand kritisch kunnen opmerken. 

Dit affiliatie-verschijnsel wordt ook op een andere, meer dagelijkse manier duidelijk: als de wereld onrustig is of als het buiten stormt of bij onraad zijn café’s en andere gelegenheden waar mensen dichter bij elkaar kunnen komen, zeer populair en gauw goed gevuld.