Over vertrouwen en de Herdenking op 4 mei
Door Bart van Horck
Het was een klein bericht deze week dat weinig aandacht kreeg: het vertrouwen in de politiek is het laagst sinds 2016. Het CBS, ons meetinstituut, onderzoekt doorlopend of mensen de politiek vertrouwen. De conclusies waren hard. Het vertrouwen van mensen in politici was verder gedaald. Slechts iets meer dan één op de vijf mensen heeft nog vertrouwen in politici. Het minst vertrouwen mensen de landelijke politici. Opvallend is dat juist gemeenteraadsleden het meeste vertrouwen genieten. Meer dan de helft van de mensen vertrouwt wél op gemeenteraadsleden. Het is een opsteker voor de Voorschotense politiek.
Maar het zijn conclusies die er niet om liegen. “Het vertrouwen nu is lager dan de cononapandemie”, aldus het landelijke CBS. Het geeft te denken. Het geeft te denken wat nu de oorzaak is van dat dalende vertrouwen. Moeten politici gewoon beter hun werk doen? Of is ligt er een diepere oorzaak? Dat vraagt om reflectie.
Vorige week was het 4 mei. Het is traditioneel het nationaal moment om stil te staan bij de gestorvenen. Maar we staan ook stil hoe kwetsbaar onze democratie kan zijn. Denken na over hoe mensen hun leven gaven dat wij nu in vrijheid konden leven. Bij de herdenking in Voorschoten sprak burgemeester Stemerdink over die kwetsbaarheid van onze democratie. Stemerdink richtte haar blik op de sociale media. Zij pleitte voor meer begrip voor de geschiedenis. Wie de geschiedenis kent, kan de toekomst met vertrouwen tegemoetzien.
“Of het nu gaat om het uitsluiten van minderheden of het wantrouwen tegen instituties; de herdenking van 2026 was meer dan een eerbetoon aan het verleden. Het was een scherpe oproep om in het heden de rug te rechten tegen extremisme.”, aldus regionaal medium Centraal Plus over de speech van Stemerdink.
Je kon tijdens de herdenking een speld horen vallen toen de burgemeester haar speech uitsprak. Het was zoals bedoeld: een waardig collectief moment in Voorschoten. Hoe anders was het op de sociale media. Centraal Plus plaatste een artikel ervan op Facebook. De reacties logen er niet om en waren kenmerkend.
“Lekker weer vingers wijzen stelletje slappelingen”, aldus een reactie. “Polarisatie is jullie eigen schuld GODVER** (…) Pleur op joh!”, aldus een bezorgde reactie. “We worden bestuurd door corrupte ‘politici’ die ons bewust omvolken”, volgens een ander. Het bericht kende een stroom van niet minder dan 100 reacties. “Sukkels”, was het oordeel over het artikel van iemand. En uiteraard werden ook hier weer ambtenaren voor ‘landverraders’ uitgemaakt. De reactie dat ‘de overheid’ niet meer opkwam voor ‘het Nederlandse volk’ kreeg maar liefst 25 instemmende duimpjes op het Facebookbericht.
Sommigen probeerden dapper in debat te gaan met de kritische geluiden, maar kregen nul op het rekest. Toen iemand wees op de inhoud van de speech van de burgemeester, was de reactie veelzeggend: “Je droomt te veel met je nepprofiel”. Inhoudelijk debat was voor de critici blijkbaar iets te veel.
Stemerdink wees in haar speech op de toenemende macht van sociale media die het debat polariseert. Haar collega in Wassenaar, burgemeester De Lange, signaleerde hetzelfde: “Mensen leven in hun eigen bubbeltjes. Polarisatie, onverdraagzaamheid en uitsluiting liggen steeds op de loer.” In plaats van verbinding ligt juist uitsluiting op de loer door de megafoon van de sociale media.
Wie de reacties leest op de berichten schrikt. Het bewijst de boodschap van de twee burgemeesters. Het is een oproep van een burgervader en moeder. Onze democratie is kwetsbaar. Het vertrouwen in onze democratie is na ruim 80 jaar nog steeds broos. In zulke omstandigheden is het gesprek onderling belangrijker dan ooit. Naast elkaar staan, in plaats van tegenover elkaar, lijkt juist nú van het grootste belang. Niet eerder waren de woorden van de burgermeester zo profetisch: “Terwijl we 80 jaar geleden zeiden: dit nooit meer! Wanneer zijn we dat vergeten?”